ساربوک

مشروح خبر

به مناسبت سالروز وداع با سید جعفر شهیدی: شهیدی؛ ادیب، مورخ، فقیه

استاد جعفر شهیدی، مورخ، ادیب و پژوهشگر زبان و ادب فارسی، فقه و تاریخ اسلام بود. تلاش‌ها، پژوهش‌ها و آثار وی اثر به سزایی در فرهنگ و ادب مردم ما داشته است. استاد شهیدی را غالب نخبگان و بیشتر مردم، به نام «موسسه‌ی دهخدا» و استاد بلند پایه‌ی ادبیات فارسی در دانشگاه تهران می‌شناختند. وی از شاگردان برجسته‌ی استاد دهخدا و علامه فروزانفر بود و از او در حدود 20 کتاب و تألیف حدود ۱۲۰ مقاله به یادگار مانده است.

سید جعفر شهیدی فرزند سیدمحمد سجادی در سال 1297هجری شمسی در شهر بروجرد دیده به جهان گشود. وی نیز چون پدر ابتدا به نام سجادی شهرت داشت اما پس از مدتی نام شهیدی را برای خود برگزید و به این نام شناخته شد. شهیدی تحصیلات خود را در زادگاهش آغاز کرد و از اواسط دوره‌ی متوسطه آن را در تهران ادامه داد. وی در سال 1320 برای تحصیل علوم دینی و فقه و اصول راهی نجف شد و تا رسیدن به درجه‌ی اجتهاد تحصیل علم و فقه کرد. پس از بازگشت به ایران در قم و از محضر اساتیدی چون آیت‌الله العظمی بروجردی و بسیاری دیگر مراجع و بزرگان دین بهره برد، اما به علت بیماری از تحصیل حوزه بازماند.

در این دوره به پیشنهاد دکتر سنجابی، وزیر فرهنگ در آن زمان، به تدریس در دبیرستان ابومسلم مشغول شد. و در همان زمان به تحصیل در دانشگاه در رشته‌ی الهیات پرداخت.

به واسطه‌ی آشنایی با دکتر محمد معین، شهیدی به محضر استاد علی‌اکبر دهخدا رسید و این آشنایی وسیله‌ای برای همکاری وی با «مؤسسه‌ی لغت‌نامه دهخدا» شد. این مؤسسه در سال ۱۳۲۴ خورشیدی با تصویب مجلس شورای ملی، در خانه‌ی دهخدا در خیابان ایرانشهر تهران، تأسیس شد و به صورت رسمی آغاز به کار کرد. شهیدی نیز همکاری خود را با مؤسسه از سال 1328 آغاز کرد. مؤسسه‌ی لغت‌نامه دهخدا پس از درگذشت علی‌اکبر دهخدا در سال 1334 به کنار عمارت مجلس در میدان بهارستان انتقال یافت و بنابر وصیت دهخدا، دکتر محمد معین سرپرستی اداره‌ی کار را بر عهده گرفت و دیگر یاران دهخدا، دکتر سید محمد دبیر سیاقی و دکتر سید جعفر شهیدی به عنوان معاون سازمان او را یاری دادند.

شهیدی تحصیلات تکمیلی خود را در رشته‌ی زبان و ادبیات پارسی در سال 1340 به اتمام رساند و با اخذ درجه دکترا، در دانشگاه تهران مشغول به تدریس و استاد تمام دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران شد. این استاد گران‌قدر در زمینه‌های ادبیات عرب و فارسی استادی به نام بود و همنشینی او با استادانی نظیر بدیع‌الزمان فروزانفر، علی‌اکبر دهخدا، جلال‌الدین همائی و محمد معین به اعتبار علمی او افزود. بعد از مرگ محمد معین، شهیدی مسؤولیت اداره‌ی سازمان لغت‌نامه‌ی دهخدا را بر عهده گرفت.

پس از آن دکتر شهیدی به تألیف کتب بسیاری مبادرت ورزید و دو بار موفق به دریافت جایزه‌ی کتاب سال جمهوری اسلامی ایران شد؛ در سال ۱۳۶۹ برای ترجمه‌ی «نهج‌البلاغه» مجموعه سخنان امام اول شیعیان و در سال ۱۳۸۵ هجری خورشیدی برای نگارش کتاب «تاریخ تحلیلی اسلام».

در حال حاضر از استاد شهیدی، کتابخانه‌ای ۳۰ هزار جلدی در نارمک تهران به یادگار مانده است. وی در سال ۱۳۷۴ منزل مسکونی‌اش را به شهرداری نارمک واگذار کرد و این خانه در همان سال به کتابخانه عمومی دکتر شهیدی تبدیل شد.

از استاد شهیدی آثار بسیار و ارزنده‌ای به جا مانده است. وی نخستین کتابش را در سال 1324 با عنوان «مهدویت در اسلام» و درباره‌ی نوشته‌های احمد کسروی و در رد او نوشت.

آثار به جا مانده از دکتر شهیدی را می‌توان به چند دسته تقسیم کرد: تألیف‌ها، ترجمه‌ها و مقالات.

برخی از آثار ایشان به زبان‌های عربی، انگلیسی، اردو، ترکی، آلمانی، ژاپنی و یونانی ترجمه شده است.

ترجمه «نهج‌البلاغه» حضرت علی (ع) از جمله آثار ماندگار شهیدی است. او که همواره به تاریخ اسلام و زندگی ائمه اطهار (ع) توجه خاصی داشت و از وضعیت نگارش تاریخ در ایران گله‌مند بود، در این باره عنوان کرده است: «وقتی در اروپا می‌خواهند تاریخ بنویسند، چند نفر به تاریخ یک قرن مشغول می‌شوند؛ ولی شرقی‌ها این‌گونه نیستند و تاریخ ما بیش‌تر شفاهی و نقلی است».

دکتر سید جعفر شهیدی در ساعت ۱۱ صبح یکشنبه ۲۳ دی ۱۳۸۶ چشم از جهان فرو بست. پیکر وی در روز 26 دی ماه پس از تشییع از موسسه لغت نامه دهخدا و دانشگاه تهران در کنار آرامگاه همسرش در امامزاده عبدالله شهرری به خاک سپرده شد.  در مراسم خاکسپاری این استاد بزرگ علاوه بر خانواده‌ی وی، جمع کثیری از استادان دانشگاه و مسئولان و دانشجویان و علاقه‌مندان فرهنگ و ادب ایران به صورت خودجوش شرکت کردند و با او وداع کردند.

علی دهباشی در مراسم بزرگداشت استاد شهیدی که در سال 92 برگزار شد گفته است: دکتر شهیدی شخصیتی علمی بود که در زندگی پژوهشیاش چندوجهی بود و در هر زمینه که کار کرد آثار یگانهای خلق کرد. شهیدی از همکاران اصلی علی‌اکبر دهخدا در دانشگاه تهران بود. ...

غلامرضا ستوده، همکار و دوست 30 ‌ساله سیدجعفر شهیدی، نیز گفت:‌ زمان فرسایند است و نام و نشان بسیار کسان را محو می‌کند. بودند بزرگانی که در حیات خویش شهرت داشتند، اما با مرگ‌شان فراموش شدند. در این بین فقط نام دانشمندانی که دانش‌شان در خدمت مردم بوده است، منزلتی یافته و در یادها ماندگار می‌شود و به نوعی نام‌شان بازکننده درهای بسته است؛ سیدجعفر شهیدی از این دسته افراد بود. ... دغدغه علامه سیدجعفر شهیدی را همواره باید مدنظر داشت. ایشان همه عمر دغدغه‌ مؤسسه لغت‌نامه دهخدا را داشت و مسؤولان باید به این موضوع توجه کنند تا محدودیت‌های منابع مالی برطرف شود. اذیت نکند و بودجه را بدهند. در تأمین نیروهای علمی کوشش بیش‌تری به عمل آید تا فعالیت این مؤسسه فرهنگی بزرگ همچنان ادامه پیدا کند. با تألیف لغت‌نامه‌ دهخدا کار تمام نشده است و باید از دل این لغت‌نامه‌ بزرگ آثار دیگری دربیاید و چاپ شود.

 

نویسنده: کیانوش کارگر      



http://sarbook.ir/post

دیدگاه خود را بنویسید

جهت ارسال دیدگاه وارد شوید

درحال بارگذاری، لطفا کمی صبر کنید