ساربوک

مشروح خبر

معرفی و بررسی قرآن کریم با چهار ترجمه کهن

به قلم: حسین باغ شیخی

این کتاب نفیس که توسط انتشارات نشر نو به چاپ رسیده است، نخستین قرآن با چهار ترجمه متفاوت از قرون چهارم و ششم هجری (طبری، سورآبادی، میبدی و ابوالفتوح رازی) است.

این اثر ابتکاری، به طرزی هنرمندانه در متنی واحد، چهار نثر مهم از چهار دوره ی متفاوت را در اختیار قرآن‌پژوهان و پژوهندگان تاریخ زبان و نثر و سبک‌شناسی فارسی قرار می دهد. همنشینی این ترجمه‌ها این امکان را فراهم آورده است که بتوان ویژگی‌های زبان و ادبی هر ترجمه را با دیگری سنجید و همچنین به تاثیر تفاوت مشرب مترجمان پی برد. در ضمن با استفاده از فهرست‌های کلمات و موضوعات که در انتهای این نسخه آمده است جوینده می تواند در کوتاهترین زمان و به ساده‌ترین شکل ممکن آیه یا آیات و موضوعات مورد نظر خود را بیابد.

فایده این چهار ترجمه در درجه اول از جهت اتباع آنها به واژگان کهن فارسی است؛ این ترجمه‌ها هم از لحاظ واژگانی و هم از لحاظ نحوی اهمیت دارند، چون مترجمان در نحو، آزادی عمل را آگاهانه از خودشان سلب کرده بودند و از ساختار عبارات قرآنی متابعت می‌کردند. آنها بر واژگان اصرار داشتند تا حتی‌الامکان آنها را به فارسی برگردانند.

علاقه مترجمان کهن در این اثر، به برگرداندن کلمه به کلمه به زبان فارسی قابل ستایش بوده است. این متن مفصل ۱۱۰۰ سال پیش در کشور ما با دقت و انضباط مثال‌زدنی به فارسی برگردانده شد.

به احتیاطی که مترجمان آن دوره در برگرداندن قرآن به زبان فارسی انجام می‌دادند، ترجمه طبری تبدیل به الگوی ماندگار ترجمه در زبان فارسی شد و این اولین ترجمه، سرمشق همه مترجمان بعدی شد و آنها هنرشان را تنها در اصلاح برخی واژگان و رفع ابهام از برخی اصطلاحات به کار می‌بردند.

تنها در صد سال اخیر است که با تحولی که در زبان فارسی و همچنین تحولی که در نگاه به دین پدید آمد، ترجمه فارسی هم دچار تحول بنیادین شد و رشد سریعی پیدا کرد. هر چه ما از ترجمه‌های کهن جلوتر آمده‌ایم، درصد واژه‌های عربی در ترجمه قرآن بیشتر شده است؛ در ترجمه طبری ۹۵ درصد واژه‌ها فارسی است در حالی که در ترجمه‌های امروزی شاید تنها ۵۰ درصد فارسی باشند و ۵۰ درصد مابقی، عربی هستند. اما از جهت دیگر ما از تسلط ساختار نحوی زبان عربی به فارسی، هر چه از قدیم به سمت امروز حرکت کردیم، نحو، فارسی و واژگان هم آمیخته‌ای از فارسی و عربی شدند..

بسیاری از علوم مثل فقه، ادبیات، بلاغت و کلام به نحوی با ترجمه قرآن در ارتباط هستند ولی متأسفانه دانش ترجمه‌شناسی و نظریه‌پردازی در این حوزه عمیق نبوده است. مترجم قرآن باید علاوه بر اشراف بر متن و قواعد زبانی، باید بر مقاصد قرآن و تفسیر قرآن هم اشراف داشته باشد. قرآن موجب احیاء و زنده ماندن زبان عربی و همچنین ترجمه‌های آن موجب احیای زبان فارسی بوده است.

ترجمه قرآن فقط یک دانش نیست و باید با استفاده از دو عنصر ادب و هنر، محتوای قرآن را در ترجمه از عربی به فارسی منتقل کنیم. بیش از ۱۰۰ ترجمه از قرآن چاپ شده است و چند برابر این میزان هم ترجمه چاپ نشده از قرآن وجود دارد. ما امروز نیازمند ترجمه عصری از قرآن هستیم و ترجمه قرآن هم نیازمند تکامل است.

یکی از راه‌های رواج مضامین قرآن، ترجمه برای مخاطبان رده‌های سنی و ذائقه‌های مختلف است. استراتژی فرهنگی ترجمه قرآن برای ما بسیار مهم است چرا که ما محتوای غنی‌تر از قرآن نداریم.

نوع ادبیات و آرایه‌های آثار پیشینیان و ادب کهن فارسی جایگاه به سزایی در معرفی ادبیات فارسی و شناساندن استادان صاحب سبک آن دارد که هریک سعی کرده‌اند ترجمه‌ای شیوا از قرآن کریم ارائه دهند که طی قرون سبک و سیاق متفاوتی از خود به جای گذاشته است.

در این اثر به استخراج چهار ترجمه کهن از تفاسیر قرآن اقدام گردیده؛ ترجمه تفسیر طبری، تفسیر سورآبادی (۴۷۰ تا ۴۸۰ هجری قمری)، تفسیر میبدی (برگرفته از کشف‌الاسرار و عده‌الابرار) و تفسیر ابوالفتوح رازی (۵۱۰ تا ۵۵۶ هجری قمری). همنشینی این ترجمه‌ها تا حدی این امکان را در اختیار پژوهنده قرار می‌دهد تا بتواند ویژگی‌های زبانی و ادبی و نثر هر ترجمه را با دیگری بسنجد و همچنین تاثیر تفاوت مشرب مترجمان را در ترجمه متنی واحد ببیند.

در نقل تمامی این ترجمه‌ها، همه واژه‌های دشوار یا کلماتی که ممکن است برای همگان شناخته نباشد داخل پرانتز معنی شده است. همچنین بخش‌هایی از ترجمه که جنبه توضیحی داشته در میان دو خط تیره معترضه قرار گرفته است و علاوه بر این با این فرض که مصححان این تفاسیر به رسم الخط نسخه‌های خود پایبند بوده‌اند، در رسم‌الخط ترجمه‌ها هم دست نبرده‌ایم. فهرست‌هایی که در انتهای این قرآن آمده است، همگی حاصل کوشش آقای دکتر محمود رامیار است.

امیدوارم این اثر مورد توجه استادان زبان و ادب فارسی و همچنین قرآن‌پژوهان قرار گیرد.

علاقه مندان می توانند این اثر را از فروشگاه ساربوک، شعبه تلگرافخانه و یا به صورت غیرحضوری از اینجا تهیه بفرمایند.

همچنین برای دربافت اطلاعات بیشتر در مورد تفسیرهای این قرآن نفیس به دو لینک ذیل مراجعه کنید:

چهار ترجمه کهن قرآن / استاد بهاءالدین خرمشاهی- بخش اول
چهار ترجمه کهن قرآن / استاد بهاءالدین خرمشاهی - بخش دوم و پایانی
 



http://sarbook.ir/post

دیدگاه خود را بنویسید

جهت ارسال دیدگاه وارد شوید

درحال بارگذاری، لطفا کمی صبر کنید