ساربوک

نویسنده هفته

محمدرضا شفیعی کدکنی
محمدرضا شفیعی کدکنی
  • به قلم مریم عسگری

استاد محمدرضا شفیعی کدکنی، شاعر معاصر و چهرهی ممتاز و سرشناس ادبیات ایران، نوزدهم مهرماه 1318 در روستای کدکن از توابع تربت حیدریه دیده به جهان گشود. او در خانوادهای مذهبی و زیر نظر پدری روحانی بزرگ شد. پدر به سبب آن که به سیستم آموزش و پرورش جدید اعتقادی نداشت خود در خانه به او درس و فقه آموخت، و علاقهمند بود که فرزندش درس طلبگی بیاموزد و به اجتهاد برسد. شفیعی کدکنی نزد پدر و مرحوم ادیب نیشابوری زبان و ادبیات عرب را فراگرفت و در محضر شیخ هاشم قزوینی فقه، کلام و اصول آموخت.

وی از کودکی طبع شعری داشت که معتقد است از مادر به ارث برده بود، و از حدود 8 سالگی به خاطر دارد که گاهی شعرهایی سروده است. در جوانی نیز در کنار فراگیری فقه و اصول، به سبب علاقهی فردی به مطالعهی ادبیات و شعر نیز میپردازد. این علاقه، و تشویق اطرافیان موجب میشود که در نهایت در امتحانات سال آخر دبیرستان شرکت کند. او پس از دریافت مدرک دیپلم و قبولی در کنکور، در رشتهی ادبی قدم در دانشکده ادبیات دانشگاه مشهد میگذارد و مسیر تازهای در زندگی خود رقم میزند.

استاد شفیعی کدکنی پس از دریافت مدرک کارشناسی زبان و ادب فارسی به تهران میآید و تحصیلات خود را تا گرفتن مدرک دکتری ادامه میدهد. او در سال 1348 مدرک دکترای زبان و ادبیات فارسی را از دانشگاه تهران دریافت کرده است. وی در طول سالهای تحصیل از محضر اساتیدی چون دکتر فیاض در مشهد و ملکالشعرای بهار، استاد فروزانفر و دکتر ناتل خانلری در دانشگاه تهران بهره جسته است؛ و آنان را در کار تدریس و تحقیق سرمشق خود قرار داده است.

شفیعی کدکنی در آغاز سالهای جوانی شعرهای خود را با تخلص «م. سرشک» در جراید به چاپ میرساند. او مطالعه و سرودن شعر را در قالب سنتی آغاز کرده است و اغلب آثار آن دورانش را غزلهایی به سبک خراسانی تشکیل میدهند. سرانجام وی در سال 1344 بخشی از این غزلها را در نخستین مجموعه شعرش «زمزمهها» به چاپ میرساند. در اواخر دههی 30 شفیعی کدکنی با شعر نو بیشتر آشنا میشود و به مرور سرودن در این قالب را آغاز میکند. مجموعه شعر «در کوچه باغهای نیشابور» که در سال 1350 منتشر شده است او را به اوج شهرت میرساند.

این استاد برجسته از سال 1348 تا کنون استاد دانشگاه تهران است و به تدریس و پژوهش میپردازد. وی پیش از آن مدتی در بنیاد فرهنگ ایران و زمانی در کتابخانه مجلس سنا مشغول به کار بوده است. در سال 1396 نیز عنوان استاد ممتاز از سوی دانشگاه تهران به وی اعطا شد.

  • آثار

استاد شفیعی کدکنی به جز سرایش شعر، در تألیف، تصحیح، ترجمه، نقد و تحقیق از چهرههای سرشناس و زبردست ادبیات ایران است. آثار وی را میتوان در سه گروه آثار انتقادی، شامل تحصیح آثار کلاسیک ادبیات فارسی، و نظری، شامل مقالات و پژوهشها، و مجموعه اشعار دستهبندی کرد.

شفیعی کدکنی را میتوان شاعری اجتماعی دانست. اغلب شعرهای او رویکردی اجتماعی دارد، و به ویژه شرایط اجتماعی دهههای چهل و پنجاه خورشیدی را بازتاب میدهد. او در شعرهای خود از بیانی فصیح و دقیق بهره جسته است و کلام پرمغز خود را با زبان تمثیل میآراید. طبیعت بومی استان خراسان نیز از جمله چیزهایی است که بازتاب آن را میتوان در برخی شعرهای این شاعر بزرگ معاصر مشاهده کرد. برخی از آثار او به تفکیک در زیر آمده است.

  • مجموعه شعر

زمزمه‌ها، ۱۳۴۴؛

شبخوانی، 1344؛

از زبان برگ، 1347؛

درکوچه باغ‌های نیشابور، 1350؛

بوی جوی مولیان، 1356؛

از بودن و سرودن، 1356؛

مثل درخت در شب باران، 1356؛

هزاره دوم آهوی کوهی، 1367؛

آئینه ای برای صداها(مجموعه هفت دفتر شعر)

در آئینه رود(منتخب اشعار)

گزینه اشعار شفیعی کدکنی . مروارید

  • آثار انتقادی و نظری

صور خیال در شعر فارسی؛

موسیقی شعر؛

تصحیح اسرارالتوحید نوشته محمد بن منور؛

تصحیح آثار عطار نیشابوری: مختارنامه، مصیبت‌نامه، منطق‌الطیر، اسرارنامه، الهی‌نامه، دیوان عطار، تذکرةالاولیاء؛

مفلس کیمیافروش درباره شعر انوری نشر سخن؛

زبور پارسی نگاهی به زندگی و غرل‌های عطار نشر آگاه؛

تازیانه‌های سلوک درباره قصاید سنایی به همراه مقدمه بسیار مهم در باب جامعه شناسی ادبیات سنایی نشر آگاه؛

در اقلیم روشنایی تفسیر چند غزل حکیم سنایی نشر آگاه؛

شاعر آیینه‌ها بررسی سبک هندی و شعر بیدل دهلوی نشر آگاه؛

آن سوی حرف و صوت گزیده ی اسرارالتوحید برای جوانان، نشر سخن؛

میراث عرفانی ایران ، نشر سخن، دفتر روشنایی (در شرح سخنان و افکار بایزید بسطامی)، نوشته بر دریا (در بیان میراث عرفانی ابوالحسن خرقانی)، چشیدن طعم وقت (در شرح عرفان و افکار ابوسعید ابوالخیر)، حالات و سخنان ابوسعید (در شرح عرفان و افکار ابوسعید ابوالخیر) ،  درویش ستیهنده(شیخ جام)،  در هرگز و همیشه انسان(خواجه عبداله انصاری)؛

ادوار شعر فارسی از مشروطه تا سقوط سلطنت نشر سخن؛

زمینه اجتماعی شعر فارسی نشر اختران؛

شعر معاصر عرب،نشر سخن؛

قلندریه در تاریخ دگردیسی‌های یک ایدئولوژی، نشر سخن؛

تصحیح غزلیات شمس تبریز نشر سخن؛

مقدمه‌نویسی و انتشار تصویر نسخه خطی منظومه علی‌نامه نشر میراث مکتوب؛

مقدمه تحلیلی و تعلیقات بر دیوان قائمیات، نویافته‌ترین دیوان شعری مذهب اسماعیلیه، به تصحیح دکتر جلال بدخشانی، چاپ میراث مکتوب؛

با چراغ و آینه در جستجوی ریشه‌های تحول شعر معاصر ایران نشر سخن زمستان ۹۱؛

حالات و مقامات میم. امید اندر احوالات مهدی اخوان ثالث و خاطرات و زندگی هنری او، نشر سخن بهار ۹۱؛

 شاعری در هجوم منتقدان زندگی و شعر حزین لاهیجی و بررسی محفل‌های نقد عصر صفوی، نشر آگاه؛

مرموزات اسدی در مرموزات داوودی متنی کهن از قرن هفتم از نجم‌الدین دایه (هسته کتاب مرصاد العباد) با زندگی نامه ابوالحسن بستی، نشر سخن؛

رستاخیز کلمات درس‌گفتارهایی دربارۀ تئوری فرمالیسم روسی، نشر سخن، بهار ۹۲؛

زبان شعر در نثر صوفیه در آمدی بر سبک‌شناسی عرفان و تصوف؛

گزیده غزلیات شمس به کوشش محمد رضا شفیعی کدکنی، ناشر: شرکت سهامی کتابهای جیبی با همکاری موسسه انتشارات امیرکبیر.

  • ترجمهها

رسوم دارالخلافه، ابوالحسن هلال بن محسن صابی، بنیاد فرهنگ ایران، 1370؛

تصوف اسلامی و رابطۀ انسان و خدا، رینولد آلن نیکلسون، سخن، 1374؛

آفرینش و تاریخ، مقدمه، ترجمه و تعلیقات بر آفرینش و تاریخ از طاهربن مطهربن مقدسی در دو جلد نشر آگاه، 1374؛

تاریخ نیشابور، حاکم نیشابوری، آگاه، 1375.

http://sarbook.ir/post

درحال بارگذاری، لطفا کمی صبر کنید