ساربوک

نویسنده هفته

علی اشرف درویشیان
علی اشرف درویشیان
  • به قلم مریم عسگری

علیاشرف درویشیان، نویسنده و پژوهشگر متعهد و برجسته ایرانی است که در آثارش دردها و رنجهای جامعهی فرودست را به رشتهی تحریر درآورده است. او در تمام دوران فعالیتش به عنوان مبارزی آزادیخواه و عدالتطلب شناخته شده است.

علیاشرف درویشیان سوم شهریور 1320 در محلهی آبشوران کرمانشاه در خانوادهای روستایی و فقیر دیده به جهان گشود. پدرش آهنگر بود و او در کودکی مدتی را کنار پدر به شاگردی پرداخت. دوران کودکی او مصادف بود با سالهای نخست پس از جنگ جهانی دوم، که کشور با مشکلات شدید اقتصادی و قحطی فراگیر روبرو شد و طبقات پایین جامعه در این دوران روزگار سختی میگذراندند. بازتاب تجربههای شخصی و چهرهای که او از فقر در مناطق غرب کشور دیده و لمس کرده است آشکارا در آثارش مشاهده میشود.

در کودکی پای قصهگوییهای مادربزرگ و پدر نشسته است و داستانها و افسانههای مادربزرگ زمینهساز علاقهی او به ادبیات داستانی میشود. در 9 سالگی در شبهای زمستان برای خانواده داستان امیرارسلان نامدار را میخواند و این آغاز آشنایی او با کتاب است. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در کرمانشاه میگذراند و در کنار تحصیل ناچار به کارگری نیز میپردازد. پس از به پایان رساندن دبیرستان وارد دانشسرای مقدماتی کرمانشاه میشود و پس از دو سال تحصیل، در روستاهای کرمانشاه و گیلانغرب به معلمی میپردازد. بسیاری از داستانهای او برگرفته از زندگی و شرایط اجتماعی دانشآموزانش و مردم آن مناطق است.

در سال 1345 برای تحصیل در رشتهی ادبیات وارد دانشگاه تهران میشود و همزمان با معلمی در غرب کشور مدرک کارشناسی خود را دریافت میکند. پس از آن نیز تحصیلات دانشگاهی را در مقطع کارشناسی ارشد در رشتهی روانشناسی تربیتی در دانشگاه تهران و به طور همزمان در رشتهی مشاوره و راهنمای تحصیلی در دانشسرای عالی تهران ادامه میدهد. در این زمان بستر آشنایی او با صمد بهرنگی، جلال آلاحمد، سیمین دانشور و نویسندگان مطرح دیگر فراهم میشود و او را بسیار تحت تأثیر قرار میدهد. به ویژه تأثیر زیادی از صمد بهرنگی پذیرفته و مقالات و کتابهایی نیز در مورد او نوشته است. درویشیان به نوعی خود را ادامه دهندهی راه بهرنگی میداند. پس از مرگ بهرنگی، او نوشتهای با عنوان «صمد جاودانه میشود» را در مجله جهان نو به چاپ رساند که بعد به صورت کتاب منتشر شد.

درویشیان به سبب فعالیتهای آزادیخواهانهاش سالهای زیادی را در زندان گذرانده است. چنان که خود میگوید، نخستین داستانش را نیز در زندان کرمانشاه مینویسد، هرچند این داستان هرگز به مرحلهی چاپ نمیرسد. نخستین بازداشت او در کرمانشاه اتفاق افتاده و 8 ماه به طول میانجامد. درویشیان از این دوره به عنوان سختترین دوران زندانی که گذرانده یاد میکند. دو ماه پس از آزادی دوباره در تهران روانهی زندان میشود و هفت ماه را در زندان میگذراند. بعد از آن درویشیان با حکم اخراج از دانشگاه و معلمی آزاد میشود. هرچند این آزادی چندان پایدار نیست و در سال 1353 درست چند ماه پس از ازدواجش با شهناز دارابیان دستگیر میشود. این دستگیری صدور حکم 11 سال زندان را برای او در پی دارد اما در آبان ماه 1357 درویشیان همراه با دیگر زندانیان سیاسی آزاد میشود.

در سالهای بعد نیز او دست از فعالیتهای آزادیخواهی برنداشت و بارها به مسئلهی سانسور اعتراض کرد. علیاشرف درویشیان از اعضای فعال کانون نویسندگان بود. او از نویسندگان اعلامیهی ما نویسندهایم نیز بود که در سال 1373 فعالیت مجدد کانون نویسندگان را اعلام کرد. در سال 2006 نیز جایزهی «هلمن همت» را از سازمان دیدهبان حقوق بشر دریافت کرد.

درویشیان در سال 1386 دچار یک ضایعهی مغزی شد و مورد عمل جراحی قرار گرفت و چهارم آبان 1396 پس از یک دورهی طولانی دست و پنجه نرم کردن با بیماری زندگی را بدرود گفت.

  • آثار

درویشیان داستاننویسی واقعگراست که مسائل اجتماعی و مشکلات طبقات مختلفی از جامعهی دوران خود را به رشتهی تحریر درآورده است. او در این داستانها تنها به بازگو کردن پدیدههای اجتماعی نمیپردازد، بلکه در تلاش است جامعه را با واقعیتهایی که در بخشهای مختلف آن در حال وقوع است روبرو کند و به اندیشه وادارد، تا شاید تحول مثبتی در بستر این اجتماع شکل بگیرد. او با تجربهی زندگی در فقر و تدریس در مناطق فقیرنشین غرب ایران، رنجها و مشکلات این اقشار را که گاهی به حال خود رها شدهاند، در کنار خرافات مرسوم میان آنها و فقر دانش و آگاهی مورد نقد قرار میدهد. او در تلاش است تا چراغ آگاهی را در میان عامهی مردم روشن کند.

داستانهای درویشیان بازتابی از تمامیت جامعه است. او نه تنها حوادث و مسائلی مختص اقشار مختلف را مطرح میکند، در خلال داستان، تاریخ، جغرافیا و آداب و رسوم مردم را نیز انعکاس میدهد. این داستانها تاریخ اجتماعی دورهی خاصی در ایران را به نمایش میگذارد. قهرمانهای داستانهای او از میان مردم عادی جامعه انتخاب شدهاند. او از ادبیات به عنوان ابزاری برای روشنگری و تحقق آرمانهای سیاسی و اجتماعی بهره برده است.

کتاب «فصل نان» او در سال 1357 به عنوان کتاب برگزیده شورای کتاب کودک ایران انتخاب شد و در سال 1386 جایزه «یک عمر تلاش در عرصهی نوشتن» به وی تعلق گرفت.

درویشیان علاوه بر مجموعه داستانها و رمانها، آثاری پژوهشی نیز در کارنامه دارد. کتاب «سالهای ابری» نیز به نوعی خودزندگینامهای است که نمایی از زندگی نویسنده را تا آزادیاش از زندان دربرمیگیرد. این نویسندهی مردمی برخی از آثار نخست خود را با نام مستعار لطیف تلخستانی و برخی را نیز در سالهای پایانی زندگی خارج از ایران به چاپ رسانده است. نویسندگانی نیز در آثار خود به او و آثارش پرداختهاند. فیلم مستند «خورشید سالهای ابری» به کارگردانی مصطفی ساروقی دربارهی او ساخته شده است.

آثار علیاشرف درویشیان به تفکیک در ادامه آمده است:

  • داستان

روز اول تعطیلی، احیاء، ۱۳۳7؛

از ای‍ن ولای‍ت، صدای معاصر، ۱۳۵۲؛

از ن‍دارد ت‍ا دارا، ن‍ش‍ر س‍ه‍ن‍د-ن‍ش‍ر آن‍زان، ۱۳۷۵؛

آبشوران، (با نام لطیف تلخستانی)، شبگیر، ۱۳۵۴؛

درشتی، ن‍ش‍ر چ‍ش‍م‍ه، ۱۳۷۳؛

شب آبستن است، کتاب ارزان، ۱۹۹۸م.

همراه آهنگ‌های بابام، شباهنگ، ۱۳۵۳؛

فصل نان، ش‍ب‍اه‍ن‍گ، 1357؛

چ‍ه‍ار ک‍ت‍اب: (از ای‍ن ولای‍ت، آب‍ش‍وران، ف‍ص‍ل ن‍ان، ه‍م‍راه آه‍ن‍گ‌ه‍ای ب‍اب‍ام)، ن‍ش‍ر ت‍اخ، ۱۳۷۸؛

داس‍ت‍ان‌ه‍ای ت‍ازه داغ، چ‍ش‍مه، 1383.

قصه های بند،نگاه.

سالهای ابری(2 جلدی). چشمه

  • ادبیات کودک و نوجوان

روزنامه دیواری مدرسه ما، شبگیر، ۱۳۵7؛

کی برمی‌گردی داداش جان؟، یار محمد، ۱۳۵۷؛

آتش در کتابخانه بچه‌ها، نوباوه-یارمحمد، ۱۳۵۸؛

گل طلا و کلاش قرمز، شبگیر، ۱۳۵۷؛

ابر سیاه هزار چشم، شبگیر، ۱۳۵۷؛

رنگینه: قصه برای کودکان، انتشارات نگاه، ۱۳۵۳؛

ق‍ص‍ه‌ه‍ای آن س‍ال‌ها: (ابر سیاه هزار چشم: گل طلا و کلاش قرمز…)، چ‍ش‍م‍ه-کتاب ونوشه، ۱۳۸۴؛

کتاب کودکان ونوجوانان، تهران: نوباوه، ۱۳۵9.

  • آثار تألیفی و پژوهشی

کتاب بیستون، شباهنگ، ۱۳۵۷؛

چ‍ون و چ‍را (مقاله، نقد، گفتگو، سخنرانی)، اش‍اره، ۱۳۸۱؛

داس‍ت‍انه‍ای م‍ح‍ب‍وب م‍ن(۷ ج)، چ‍ش‍م‍ه، ۱۳۸۰؛

دانه و پیمانه: مجموعه نقد و بررسی رمان و داستان کوتاه، نشرچشمه، ۱۳۹۰؛

ف‍ره‍ن‍گ اف‍س‍ان‍ه‌ه‍ای ای‍ران‍ی (ف‍ره‍ن‍گ اف‍س‍ان‍ه‌ه‍ای م‍ردم ای‍ران)، آن‍زان، ۱۳۷7؛

خ‍اطرات ص‍ف‍رخ‍ان (س‍ی و دو س‍ال م‍ق‍اوم‍ت در زن‍دان‌ه‍ای ش‍اه)، گفتگوی ع‍ل‍ی‌اش‍رف دروی‍ش‍ی‍ان با ص‍ف‍ر ق‍ه‍رم‍ان‍ی‍ان، ن‍ش‍ر چ‍ش‍م‍ه، ۱۳۷۸؛

اف‍س‍ان‍ه‌ه‍ا و م‍ت‍ل‌ه‍ای ک‍ردی: قصه‌ها و متل‌ها، نمایش‌ها و بازی‌های عامیانه ایرانی (۲ ج دری‍ک م‍ج‍ل‍د)، ن‍ش‍ر چ‍ش‍م‍ه؛

ج‍ن‍گ ب‍ه‌روای‍ت ب‍چ‍ه‌ها (ق‍ص‍ه، ش‍ع‍ر، م‍ق‍ال‍ه، ت‍ح‍ق‍ی‍ق، ن‍ق‍د و ب‍ررس‍ی)؛ موغام، ۱۳۹۴؛

ف‍ره‍ن‍گ ک‍ردی ک‍رم‍ان‍ش‍اه‍ی: ک‍ردی - ف‍ارس‍ی، ن‍ش‍ر س‍ه‍ن‍د، ۱۳۷۵؛

ف‍ره‍ن‍گ ک‍ردی ک‍رم‍ان‍ش‍اه‍ی: ک‍ردی - ف‍ارس‍ی، آن‍زان، ۱۳۸۲؛

م‍ق‍الات، ش‍ب‍اه‍ن‍گ، ۱۳۵۷؛

نامه کانون نویسندگان ایران: ویژه احمد شاملو با همکاری کمیسیون فرهنگی کانون نویسندگان ایران، آگاه، ۱۳۸۱؛

ص‍م‍د ج‍اودنه شد: سازمان چاپ و نشر کتاب، انتشارات توپ، ۱۳۵۲؛

ی‍ادم‍ان ص‍م‍د ب‍ه‍رن‍گ‍ی (گردآوری)، ت‍ه‍ران: ک‍ت‍اب و ف‍ره‍ن‍گ، ۱۳۷۹.

  • ترجمه

داس‍ت‍ان‌ه‍ای ک‍وت‍اه از ن‍وی‍س‍ن‍دگ‍ان م‍ع‍اص‍ر ک‍رد، ت‍ه‍ران: چ‍ش‍م‍ه، ۱۳۸۴.

  • در نقد و بررسی آثار درویشیان

گلباخی، نگاهی به آثار درویشیان، انتشارات کار، ۱۳۵۹؛

جعفر ک‍ازرون‍ی، آث‍ار دروی‍ش‍یان در ب‍وت‍ه ن‍ق‍د، ف‍ره‍ن‍گ، ۱۳۷۷؛

رضا عبادی جامخانه و نسیم احمدی، تحلیلی بر بیماری‌های اجتماعی در عصر پهلوی بر اساس مکتب رئالیسم، نشر شیداسب، ۱۳۹۱؛

سیدمحمد آرتا، کوچه‌پس‌کوچه‌های رمان (نقد جامعه‌شناختی رمان‌های معاصر)، ۱۳۹۶؛

آرش سنجابی، شناخت‌نامه علی‌اشرف درویشیان، مروارید، 1388؛

خورشید سالهای ابری (فیلم)، به کارگردانی مصطفی ساروقی، تابستان و پاییز 1395.

http://sarbook.ir/post

درحال بارگذاری، لطفا کمی صبر کنید