ساربوک

نویسنده هفته

محمد قهرمان
محمد قهرمان
  • به قلم: مریم عسگری

محمد قهرمان، شاعر، ادیب و پژوهشگر معاصر خراسانی است که بیشترین اشعار خود را در قالب غزل و به سبک هندی سروده است. وی به جز شاعری تألیفات و تصحیحاتی نیز بر دیوان شاعران بزرگی چون صائب تبریزی و ناظم هروی دارد.

محمد قهرمان دهم تیر ماه 1308 در روستای امیرآباد از توابع تربتحیدریه چشم به جهان گشود. از نوادگان فتحعلی شاه قاجار بود و در خاندانشان علاقه به شعر و ادب و ذوق شاعری موروثی بود. در کودکی در کنار شعرخوانی پدر ابیاتی از شاهنامه را از بر میکند. در پنج سالگی مادرش را به علت بیماری از دست میدهد و در سیزده سالگی پدرش نیز که برای درمان بیماری به تهران رفته بود، فوت میکند.

وی نخستین شعرهای خود را در دوران دبستان میسراید و از همان زمان ساختن شعر را آغاز میکند. تحصیلات ابتدایی را در تربت حیدریه آغاز میکند و تا دوم دبیرستان را در همان شهر میگذراند، اما به سبب آن که دبیرستان شهر تربت تنها تا سوم دبیرستان داشته، خواهرش او را به تهران نزد خود میبرد و سال چهارم را در شبانهروزی البرز میگذراند. در همان زمان سرودن غزل را به طور جدی پی میگیرد اما از سوی دیگر پس از دو سال تحصیل در سال چهارم در تهران موفق به گذراندن دروس هندسه و جبر نمیشود. پس از آن به مشهد میرود و پس از قبولی در امتحانات شهریور، در مدرسهی شاه رضا مشغول به تحصیل میشود. در همین دبیرستان با اخوان ثالث همکلاس و آشنا میشود و دوستی آنها از پشت میز مدرسه رقم میخورد. این دو دوست وقت زیادی را به خواندن شعر و بحث ادبی میگذرانند و شرحی از دوستیشان در کتاب «ده نامه از مهدی اخوان ثالث» آمده است.

پس از قبولی در دبیرستان به تهران میآید و در دبیرستان البرز در رشتهی ادبی مشغول به تحصیل میشود. اما برای ادامه تحصیل در دانشگاه، به سبب آن که حضور در کلاسهای دانشکدهی ادبیات ضروری بوده است، رشتهی حقوق را برمیگزیند که اجباری برای حضور در کلاس ندارد. مدتی را در تهران میگذراند و پس از اتمام تحصیلات به تربت حیدریه بازمیگردد و به کشاورزی مشغول میشود. او به سبب نداشتن علاقه به رشتهی حقوق هیچ گاه در این رشته مشغول به کار نمیشود و آن را ادامه نمیدهد.

محمد قهرمان در سال 1338 با نوه عموی خود، فرشته قهرمان، ازدواج میکند که حاصل این ازدواج دو پسر به نامهای روزبه و محمدرضاست. یک سال در بانک عمران خدمت میکند و پس از آن در سال 1340 در کتابخانهی دانشکدهی ادبیات مشغول به کار میشود، تا سال 1367 که بازنشست میشود.

از اواخر سال 1339 و اوایل 1340 بعدازظهر روزهای سهشنبه را در خانهی خود به جلسات ادبی اختصاص میدهد. در ابتدا با دوستان گرد هم میآمدند و به گپ و گفت در ادبیات و شعر میپرداختند؛ اما این جلسات تا زمانی که استاد در قید حیات بود ادامه مییابد و نقش به سزایی در آشنایی جوانان و علاقهمندان به ادبیات با شعر و ادبیات ایران زمین داشته است.

محمد قهرمان اشعار شاعران سبک هندی چون صیدی تهرانی و کلیم همدانی را گردآوری و چاپ میکند. از سال 1375 نیز گردآوری اشعار صائب تبریزی را آغاز میکند که در شش جلد به چاپ رسیده است. پژوهشهای او دربارهی شاعران سبک هندی کمنظیر و برجسته است.

محمد قهرمان را میتوان از نمایندگان چیرهدست سبک هندی در غزل معاصر دانست. وی در شعرهای خود به مضامینی چون ناکامی انسان، ترس، پیری و زوال عمر پرداخته است. شعرهای او دربرگیرندهی حالات درونی و احساسات صادقانهی شاعر است و اندوهی که در شعرهایش مشاهده میشود ورای اندوه شخصی است. شعرهای قهرمان از نوعی یکنواختی و یکدستی برخوردار است که فهم آن را برای مخاطب ساده میکند و از این جهت میتوان آنها را از دشوارگویی در سبک هندی متمایز دانست. برخی شعر او را الهام گرفته از مطالعاتش در مثلهای قدیم و جدید و بازگوکنندهی حادثهها میدانند.

قهرمان به سبب شعرهایی که به گویش تربت حیدریه دارد از جمله شاعران تراز اول شعر بومی در ایران به شمار میآید. درونمایهی شعرهای عامیانه او مسائل و دغدغههای مردم عادی است که به شیوایی به شعر درآمده است. از سوی دیگر این شعرها توانسته است گویش تربتی را که یکی از گویشهای اصیل ایرانی است ماندگار کند. وی به گفتهی خود از سال 1324 غزلهایی به لهجهی تربتی میسروده است. نخستین بار که یکی از این شعرها را برای استاد ملکالشعرای بهار میخواند با استقبال و تشویق او مواجه میشود و پس از آن با جدیت بیشتری به این کار میپردازد. محمد قهرمان به این گویش قصیده، غزل، رباعی، ترکیببند، ترجیعبند، مثنوی، قطعه و دو افسانهی بلند روستایی سروده است. این شاعر خراسانی تصنیفهایی نیز سروده است که به کوشش امیری اسفندقه در کتابی به نام «فرشته مهر» چاپ و منتشر شده است.

در تاریخ ۲۹ آذر ۱۳۸۴ از سوی دانشگاه فردوسی مشهد و سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان خراسان رضوی و اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی از محمد قهرمان قدردانی شد. در نهمین جشنوارهی شعر فجر نیز کتاب «روی جاده ابریشم شعر» از او به عنوان اثر برگزیده در حوزهی شعر معرفی شد.

محمد قهرمان 28 اردیبهشت 1392 دار فانی را وداع گفت و در مقبرهالشهدا، جنب آرامگاه فردوسی به خاک سپرده شد.

  • آثار:

آثار به جا مانده از محمد قهرمان شامل دفترهای شعر او و تألیفات و تصحیحاتی است که از اشعار شاعران دیگر دارد. مجموعهی این آثار به تفکیک در زیر آمده است:

  • دفترهای شعر:

حاصل عمر؛ شاهنامه پژوهی؛ 1384

خدی خدای خودم؛ ترانه؛ 1388

فریادهای تربتی؛ انتشارات ماه جان؛ 1383

دم در بند عشق: گزیده‌ی شعرهای تربتی با صدای شاعر؛ آهنگ قلم؛ 1387

روی جاده ابریشم شعر؛ جمهوری؛ 1391

به خط روشن عشق (گزیده غزل)؛ انتشارات شهرستان ادب؛ 1392

فرشته مهر (ترانهها و تصنیفها)؛ به کوشش مرتضی امیری اسفندقه؛ انتشارات شهرستان ادب؛ 1396

 

  • تصحیحات و تألیفات:

دیوان صیدی تهرانی؛ انشارات اطلاعات؛ 1364

دیوان صائب تبریزی (6 جلد)؛ انتشارات علمی و فرهنگی؛ 1364 تا 1370

دیوان کلیم همدانی؛ آستان قدس رضوی؛ 1369 و 1375

نغمه‌های قدسی؛ فرهنگ و ارشاد؛ 1370

مجموعه‌ی رنگین گل (گزیده اشعار صائب)؛ سخن؛ 1371؛ چاپ هشتم 1381

گلشن کمال (دیوان احمد کمالپور با همکاری استاد ذبیح‌الله صاحبکار)؛ فرهنگ و ارشاد؛ 1372

دیوان ناظم هروی؛ آستان قدس رضوی؛ 1374

دیوان حاج محمدجان قدسی مشهدی؛ دانشگاه فردوسی؛ 1375

برگزیده‌ی اشعار صائب و دیگر شعرای مشهور سبک هندی؛ سمت؛ 1376

صیادان معانی؛ امیر کبیر؛ 1378

دیوان میررضی دانش مشهدی؛ عاشورا؛ 1378

خلوت خیال (غزلیات و ابیات برگزیده ی صائب)؛ شاهنامه پژوهی؛ 1381

تجلی امام علی (ع) در شعر طغرای مشهدی؛ فرهنگ و ارشاد؛ 1382

دیوان میرزا قلی میلی مشهدی؛ امیر کبیر؛ 1383

ارغوان زار شفق (گزیده دیوان طغرای مشهدی)؛ امیر کبیر؛ 1384

مدایح رضوی و چند شعر دیگر به لهجه مشهدی از یوسف ازغدی؛ به نشر؛ 1384

با یاد عزیز گذشته (ده نامه از مهدی اخوان ثالث به محمّد قهرمان)؛ انتشارات زمستان 1384

دیوان سلیم تهرانی؛ مؤسسه انتشارات نگاه؛ 1389

تذکره ی عرفات العاشقین (با تصحیح ذبیخ الله صاحبکار و آمنه فخراحمد و نظارت علمی محمد قهرمان)؛ مجلس شورای اسلامی، موزه و مرکز اسناد، موسسه نشر میراث مکتوب؛ 1389

پردگیان خیال: ارجنامه محمد قهرمان؛ به درخواست و کوشش محمدرضا شفیعی کدکنی و محمدجعفر یاحقی؛ توسط انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد 1384

شناختنامه محمد قهرمان؛ تألیف دکتر رضا افضلی.

http://sarbook.ir/post

درحال بارگذاری، لطفا کمی صبر کنید