ساربوک

نویسنده هفته

بهاءالدین خرمشاهی
بهاءالدین خرمشاهی
  • به قلم: مریم عسگری

بهاءالدین خرمشاهی، قرآنپژوه، حافظشناس، دینپژوه، فرهنگنویس، فیلسوف و شاعر بزرگ ایرانی است که ترجمهها و تألیفهای ارزشمندی در حوزهی دین و ادبیات دارد و به ویراستاری نیز پرداخته است. این استاد برزگ از سال 1369 عضو پیوستهی فرهنگستان زبان و ادب فارسی است.

بهاءالدین خرمشاهی در فروردین ماه 1324 در قزوین دیده به جهان گشود. اصل و نصب پدریاش به خرمشاه یزد برمیگردد. نخستین معلم او پدرش بود که نزد استادان بزرگ آن دوران درس اجتهاد خوانده بود. خرمشاهی دوران تحصیل ابتدایی و متوسطه را در قزوین میگذراند و همزمان نزد پدر درس عربی و قرآن میآموزد. در سال 1342 دبیرستان را در رشتهی طبیعی به پایان میرساند و چون در کنکور رشتهی ادبی موفق نمیشود برای تحصیل پزشکی وارد دانشگاه ملی میشود. اما خیلی زود پزشکی را رها میکند و سال بعد با قبولی در کنکور، در رشته ادبیات دانشگاه تهران پذیرفته میشود. خرمشاهی در دوران تحصیل از محضر اساتید برجستهای چون پرویز ناتل خانلری، ذبیح الله صفا، دکتر فرهوشی، استاد پورداوود، عبدالحمید بدیع الزمانی کردستانی، سید صادق گوهرین، مهدی محقق و سیدجعفر شهیدی بهرهمند میشود. در سال 1347 در رشتهی ادبیات فارغالتحصیل میشود و برای ادامهی تحصیل در فوق لیسانس، رشتهی کتابداری را برمیگزیند. پس از گرفتن مدرک فوق لیسانس، در سال 1353، به عضویت هیأت علمی مرکز خدمات کتابداری درمیآید و پس از آن از سال 1363 تا 1379 نیز به انجمن حکمت و فلسفه میپیوندد. وی بخش اعظم زندگی خود را صرف پژوهش در قرآن و دین، و حافظشناسی میکند.

خرمشاهی اولین عشق خود را قرآن و دومین عشق خود را دیوان حافظ عنوان میکند. از سال 1361 در کنار مهدی محقق و کامران فانی عضو مؤسس و یکی از ویراستاران ارشد دایرهالمعارف تشیع میشود که تا کنون 15 جلد از آن منتشر شده است.

در نیمهی دوم سال 1373 نشر فرزان را با همکاری کامران فانی و چند تن دیگر تأسیس میکند و خود صاحب امتیاز آن است. این مؤسسهی انتشاراتی در زمینههای گستردهای از تاریخ، فلسفه، دین، سیاست، مطالعات اجتماعی، ادبیات و هنر به چاپ و نشر کتاب میپردازد.

خرمشاهی با نشریات بسیاری نیز همکاری داشته است که از آن جمله میتوان سرپرستی کیهان فرهنگی و مجلهی فرهنگ را نام برد. او بیش از هزار مقالهی بلند و بیش از هزار مقالهی کوتاه در موضوعات مختلفی چون پژوهش در قرآن، حافظشناسی، روشنفکری دینی و زبان و ادب فارسی دارد.

وی در سال 1352 ازدواج کرده است و سه فرزند به نامهای هاتف، عارف و حافظ دارد.

  • قرآنپژوهی

خرمشاهی که از کودکی با قرآن و تفسیر و ترجمهی آن آشنا شده است بیتردید امروز یکی از برجستهترین اساتید حوزهی شناخت قرآن و علوم قرآنی است. از مهمترین فعالیتهای او در قرآنپژوهی ترجمهی قرآن مجید است که با بیان و زبانی شیوا، و در نهایت دقت و صحت نگاشته شده است. ترجمهی او از قرآن علیرغم نثر روان و به دور از تکلف آن، شامل تفسیرها، پیوستهایی از مقالات مترجم در پژوهش قرآن، و واژهنامه است که مطالعه و تحقیق در آن را برای خواننده پربار و لذتبخش کرده است. به عقیدهی او همهی کتابهای مقدس امروز در کنار ترجمه نیازمند تفسیر و تحشیه هستند. وی خود در ترجمهی قرآن کریم تمام تفاسیر را جدا از ترجمه آورده است تا خللی به اصل آن وارد نشود.

  • حافظ شناسی

خرمشاهی دربارهی آغاز آشنایی خود با حافظ میگوید: «من در نه سالگی با دیوان حافظ و شعر فارسی، توأمان آشنا شدم و تکان شدیدی در درونم احساس کردم و اصلاً فکر نمی کردم که موسیقی بتواند در کلام هم موج بزند و تا این اندازه بتوان در عرصه کلام زیباییآفرینی کرد».

یکی از زمینههای تخصصی کار پژوهشی خرمشاهی حافظپژوهی است. او در این حوزه بیش از دوازده کتاب از تصحیح تا تحقیق و نقد دارد. یکی از مهمترین آثار او در این زمینه نیز کتاب «ذهن و زبان حافظ» است. به باور او حافظ شاعر ایهام است و اشعار حافظ در حقیقت پیامی جز آن معنای ظاهری دارد که در نگاه اول به ذهن خواننده میرسد.

کتاب دیگر او در این زمینه حافظنامه است که از شهرت بیشتری برخوردار است و به شرح الفاظ، اعلام، مفهومهای کلیدی و بیتهای دشوار شعر حافظ پرداخته است. این کتاب برندهی جایزهی کتاب سال نیز شده است.

  • زبان و ادبیات فارسی

بهاءالدین خرمشاهی آثار بسیاری از فلاسفه و دینشناسان دنیا را به فارسی برگردانده است و یکی از حوزههای تخصصی فعالیت او واژهپژوهی است. وی در کنار زمینههای تخصصی فعالیت خود، به سرودن شعر و طنز نیز پرداخته است.

خرمشاهی را میتوان یکی از اثرگذارترین افرادی دانست که در بالا بردن آگاهی و فرهنگ دینی مردم، و نیز شناخت ادبیات کهن این سرزمین نقشی کلیدی داشته است.

 

  • آثار:

خرمشاهی تألیف، ترجمه، ویرایش و تصحیح بیش از هفتاد کتاب و هزاران مقاله را در کارنامه دارد که بخشی از این آثار در زیر آمده است:

  • ترجمه:

هنری میلر، اثر جورج ویکس، ۱۳۵1

شیطان در بهشت، اثر هنری میلر، ۱۳۵2

قرآن کریم با تفسیر

علم در تاریخ، اثر جان برنال، 1354

هابیل و چند داستان دیگر، اثر میگل د اونامونو، 1356

عرفان و فلسفه، اثر و.ت.استیس، 1358

درد جاودانگی، اثر میگل د اونامونو، 1360

علم و دین، اثر ایان باربور، ۱۳۶2

اندیشه سیاسی در اسلام معاصر، اثر حمید عنایت، ۱۳۶۲

تاریخ فلسفه، اثر فردریک کاپلستون، جلد هشتم (از بنتام تا راسل)

خدا در فلسفه، ترجمهی مقالاتی ویراستهی پل ادواردز، 1370

قرآن کریم، 1374

دین پژوهی، اثر میرچا الیاده 1375-1379

رباعیات خیام

درآمدی بر تاریخ قرآن، اثر ریچارد بل، 1380

تاریخ خداباوری: ۴۰۰۰ سال جستجوی یهودیت، مسیحیت و اسلام، کارن آرمسترانگ، بهاءالدین خرمشاهی (مترجم)، بهزاد سالکی (مترجم)

دیوان حافظ

ارتباطات (از مجموعه دانشنامه کودکان و نوجوانان)

 

  • تألیف:

کتیبه‌ای برباد، مجموعۀ شعر نیمایی‌، 1351

پوزیتیویسم منطقی‌، 1361

ذهن و زبان حافظ، 1361

فرهنگ موضوعی قرآن مجید، 1364

تفسیر و تفاسیر جدید، 1365

سنگ نوشته های کوفی

حافظ

چهارده روایت‌، 1366

جهان غیب و غیب جهان‌، 1366

حافظ‌نامه‌، 1367

سیر بی‌سلوک‌، 1370

قرآن‌پژوهی (هفتاد بحث و تحقیق قرآنی‌)، 1372

حافظ از سلسلۀ بنیان‌گذاران فرهنگ امروز، 1373

باده زبان خموش

برگزیده و شرح حافظ (همراه با مهرداد نیکنام)، 1373

قرآن‌شناخت (مباحثی در زمینۀ فرهنگ‌آفرینی قرآن‌)، 1374

در خاطرۀ شط (مجموعۀ مقالات از بهاءالدین خرّمشاهی به کوشش روزبه صدرآرا)، 1376

دانشنامۀ قرآن و قرآن‌پژوهی‌، 1377

فرصت سبز حیات، 1378

چشم‌ها را باید شست، 1380

حافظ حافظۀ ماست، 1382

دایرهالمعارف تشیع، 1362 تا کنون

ترجمهکاوی

طنز و تراژدی

کژتابیهای ذهن و زبان

فرهنگ-دانشنامه کارا (فرهنگ شش جلدی انگلیسی-فارسی)

هزار حکایت و هزار عبارت عرفانی (با همکاری عارف و شهاب الدین خرمشاهی)

فرار از فلسفه (زندگی نامه خودنوشت فرهنگی)

رستگاری نزدیک (مجموعه مقاله)

بوستان سعدی

تاریخ فلسفه کاپلستون جلد 8

گلستان سعدی

شرح عرفانی غزل های حافظ 4جلد

زنده میری (مجموعه اشعار)

آه و آیینه (گزیده اشعار)

از این دو راهه منزل (مجموعه مقاله)

از واژه تا فرهنگ

فالهای شگفت‌انگیز حافظ (همراه با فانی تبریزی)

پیام پیامبر

کم خوانده های سعدی

چشمه خورشید (گزیده اشعار حافظ)

از شک تا یقین

نبض شعر (مجموعه نقد اشعار)

انسانم آرزوست (شرح برگزیده غزلیات شمس)

بررسی ترجمه‌های امروزین قرآن کریم

اکسیر خوشبختی (گزیده کیمیای سعادت)، با انتخاب و توضیح بهاءالدین خرمشاهی، 1396

 

  • تصحیح:

دیوان حافظ خانلری

شرح عرفانی غزلهای حافظ

مرآت المثنوی

کلیات سعدی

http://sarbook.ir/post

درحال بارگذاری، لطفا کمی صبر کنید