ساربوک

نویسنده هفته

یدالله رویایی
یدالله رویایی
  • به قلم: مریم عسگری

یدالله رؤیایی از بنیانگذاران سبک حجمگرایی در شعر نو، هفدهم اردیبهشت 1311 در دامغان زاده شد. رؤیایی تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در زادگاه خود گذراند و پس از آن برای تحصیلات دانشگاهی به تهران رفت. در تهران وارد دانشسرای شبانهروزی تربیت معلم شد و پس از آن به دامغان بازگشت و چند سالی را به تدریس و سرپرستی امور اوقاف دامغان گذراند.

در آن زمان رؤیایی مدتی بود که به حزب توده پیوسته بود و به همین سبب پس از کودتای 28 مرداد سال 1332 وادار به گریز از زادگاه خود شد. مدتی را به صورت مخفی و در تعقیب و گریز زندگی گذراند تا در اسفند ماه همان سال دستگیر و روانهی زندان شد. او یک بار دیگر نیز در سال 1336 به سبب فعالیتهای سیاسی به زندان افتاد.

رؤیایی نخستین شعرهای خود را در بیست و دو سالگی سرود و پس از آزادی از زندان با نام مستعار «رؤیا» در مجلات مختلف منتشر کرد. برای ادامهی تحصیل رشتهی حقوق سیاسی را برگزید و با مدرک دکتری حقوق بینالملل از دانشگاه تهران فارغالتحصیل شد. پس از آن در چند ادارهی دولتی از جمله وزارت دارایی، وزارت آب و برق و سازمان تلویزیون ملی ایران مشغول به کار شد.

وی نخستین مجموعه شعر خود را در سال 1340، با عنوان «بر جادههای تهی» و با همکاری انتشارات کیهان منتشر کرد. دومین مجموعه شعر او «دریاییها» که در سال 1344 منتشر شد و شعرهای سالهای 1340 تا 1344 را دربرمیگرفت، توجه ناقدان و محافل ادبی را به خود جلب کرد. پس از آن شعرهای رؤیایی تکنیکی‌‌تر شد و حضور رؤیایی در عرصهی شعر و ادبیات شکل جدیتری به خود گرفت. در سالهای 1346 و 1347 شعر حجم که شکلی سازمانیافته از موج نو بود به صورت رسمی زبان شعر شاعران جوان بسیاری شد. بنیان طرح این سبک را احمدرضا احمدی در سال 1341 ریخته بود و یدالله رؤیایی که از جمله شاعران مشکلگوی موج نو بود از مدافعان و مفسران این سبک شد. در شعر رؤیایی اولین رگههای شعر حجم در مجموعه شعر «دلتنگیها» که در سال 1347 منتشر شد مشاهده میشد. در سال 1348 رؤیایی به همراه گروهی از شاعران چون پرویز اسلامپور، بهرام اردبیلی و دیگران بیانیهی شعر حجم را تائید و امضا کردند. او در بیانیهی دوم شعر حجم در واکاوی این سبک گفته است:

«حجمگرایی یک مکتب نیست. یک کشف است، کشف یک نوع تحرک ذهنی و نوعی زندگی خیال. پس وقتی صحبت از کشف است یعنی این زندگی خیال وجود دارد و داشته است، از اعصار کهن تا عصرهای نیامده، و ما به این نتیجه رسیده ایم که محصول‌ها و زاده‌های این ذهن، ذهنی که توفیقی روی واقعیت‌ها نمی‌کند، و برای شناختن آن از جانب‌های سه گانه به آن نگاه می‌کند، چنین ذهنی همیشه خالق آن چیزی است که ما برای اولین بار می‌بینیمش.»

این سبک در موج نو را میتوان به نوعی ارائهی یک منظر زیباشناختی جدید از زبان و کلام در عصر مدرن دانست. گروه شاعران شعر حجم در سالهای 1346 و 1347 فصلنامهای در شعر، نقاشی و قصه را با عنوان «دفترهای روزن» منتشر کردند.

در طول این سالها رؤیایی به کار چاپ و نشر نیز مشغول بود. در سال 1344 به همراه احمد شاملو هفتهنامهی بارو را تأسیس کردند که نام آن از ترکیبِ تخلص دو شاعر یعنی بامداد و رؤیا گرفته شده بود. در سال 1346 نیز به اتفاق محمود زند و ابراهیم گلستان شرکت انتشاراتی روزن را بنیان گذاشتند.

جایزهی ادبی شعر سال نیز به سرمایهگذاری تلویزیون ملی ایران و داوری یدالله رؤیایی، مسعود فرزام، محسن هشترودی، فریدون رهنما، بیژن جلالی و پژمان بختیاری در سالهای 1348، 1349 و 1350 تأسیس شد.

رؤیایی از سال 1347 سفرهایی متناوب را به اروپا آغاز کرد. او در سال 1347 با خانمی اهل سوییس به نام مادلن ازدواج کرد که از او صاحب سه فرزند شد. از سال 1354 رؤیایی در پاریس ساکن شد و تا امروز در همین شهر زندگی میکند.

او در پاریس نیز کار در حوزهی ادبیات فارسی را ادامه داد. در سال 1358 (1979) در پاریس مدرسهی «زبان و ادبیات فارسی» را تأسیس کرد و چند سال در پاریس به کار تدریس مشغول بود. او برخی از اشعار خود را به زبان فرانسه برگرداند و منتشر کرد؛ پس از آن نیز اشعاری که به فرانسه سروده بود را چاپ کرد که برخی به فارسی نیز ترجمه شدهاند. رؤیایی در سال 2001 عنوان شوالیهی ادب و هنر را از دولت فرانسه دریافت کرد. در طول این سالها او ریاست «انجمن قلم ایران در تبعید» را به عهده داشت و عضو «خانه نویسندگان» و «جامعه اهل ادب» فرانسه است. همزمان با نویسندگی و شاعری، در سفرها، کنفرانسها، فستیوالهای بینالمللی و مصاحبههای ادبی شرکت میکند.

  • آثار:

علاوه بر آن که رؤیایی خود آثاری در نظم و نثر دارد، نقد و پژوهشهایی نیز بر کارهای او توسط دیگران چاپ و منتشر شده است.

  • مجموعه اشعار:

برجادههای تهی، انتشارات کیهان، 1340

دریاییها، انتشارات مروارید، 1344

دلتنگیها، انتشارات روزن، 1347

از دوستت دارم، انتشارات روزن، 1347

لبریختهها، انتشارات نوید شیراز و آساسیون پرسان ، 1369 و 1371

هفتاد سنگ قبر، نشر گردون، آژینه و داستانسرا، 1377، 1379 و 1384

منِ گذشته امضا، انتشارات کاروان، 1381

در جستجوی آن لغت تنها، انتشارات کاروان، 1387

گزینه اشعار یدالله رؤیایی، انتشارات نگاه

  • آثار منثور:

هلاک عقل به وقت اندیشیدن، انتشارات مروارید، 1357

از سکوی سرخ (مسائل شعر)، انتشارات نگاه، 1357

عبارت از چیست؟ (سکوی سرخ 2)، نشر آهنگ دیگر، 1386

چهره پنهان حرف، انتشارات نگاه، 1391

  • مجموعه آثار به زبان فرانسه:

ترجمه گزینه اشعار با عنوان «پس مرگ چیز دیگر بود»

دفترهای روآیومون

حجمیها (مجموعه شعر)

لبریختهها، ترجمهی کریستف بالایی

هفتاد سنگ قبر، ترجمهی آرش جودکی

  • نقد و پژوهش آثار رؤیایی:

طلا در مس، رضا براهنی، نشرمرغ آمین

شعر نو از آغاز تا امروز، محمد حقوقی، شرکت سهامی کتاب‌های جیبی

شعر و شاعران، محمد حقوقی، نگاه

از حاشیه تا متن، دربارهی لبریخته‌ها، به کوشش هما سیار، باران (سوئد)

صور و اسباب در شعر امروز، تئوری شعر، درباره‌ی لبریخته‌ها، و...آثاری ازاسماعیل نوری علا

گزاره‌های منفرد، علی باباچاهی، انتشارات نارنج

چرا من دیگر شاعر نیمایی نیستم، رضا براهنی، نشر مرکز

شاعر، سهراب مازندرانی،VIJ  و نشر رویا (سوئد)

خشکی است که کشف خاک می کند، سهراب مازندرانی و یان استرگون VIJ و نشر رویا

گزارش خواب، سهراب مازندرانی، نشر رؤیا (سوئد)

شعر زمان ما، فیض شریفی، انتشارات نگاه

حتای مرگ، درباره‌ی هفتاد سنگ قبر، به سعی و انتخاب حسین مدل و محمد ولی‌زاده، داستان‌سرا

مجله‌ی آفتاب، ویژه‌نامه‌ی یدالله رویائی، شماره‌ی ۳۸ و ۳۹، اسلو ۱۳۷۸

مجله‌ی کارنامه، ویژه‌ی یدالله رویائی، تهران شماره‌ی 11، تهران ۱۳۷۹

مجله‌ی بایا، ویژه‌نامه‌ی شعر حجم، تهران، شماره‌ی ۴۱، سال ۱۳۸۵

مجله‌ی عصر پنجشنبه، ویژه‌ی یدالله رویائی، شماره‌ی ۶۵ و ۶۶

مجله‌ی مکث، ویژه‌نامه‌ی هفتاد سنگ قبر، شماره‌ی ۹، پاییز سال ۱۳۷۸، استکهلم

مجله‌ی عاشقانه، ویژه‌نامه‌ی یدالله رویائی، شماره‌ی ۱۱۴، مهرماه ۱۳۷۳، هوستون-تگزاس

http://sarbook.ir/post

درحال بارگذاری، لطفا کمی صبر کنید