ساربوک

نویسنده هفته

محمد مختاری
محمد مختاری
  • به قلم: مریم عسگری

محمد مختاری، شاعر، نویسنده و پژوهشگر ادبی برجسته‌ی ایرانی یکم اردیبهشت ماه 1321 و در شهر مشهد دیده به جهان گشود. مختاری تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در زادگاه خود گذراند و تحصیلات دانشگاهی را نیز در سال 1348 در رشته‌ی ادبیات در دانشگاه فردوسی مشهد به پایان رساند. در طول تحصیل، فعالیت ادبی خود را با انتشار شعر و مقالات پژوهشی و انتقادی در نشریه‌های گوناگون چون «نگین»، «فردوسی» و «خوشه» آغاز کرد. ترجمه‌ی کتاب «واقع‌گرایی و داستان بلند» اثر جان آپدایک نخستین اثری است که او به چاپ و نشر رساند.

وی در سال 1351 با مریم حسین‌زاده که او هم از اهالی هنر و نقاش بود ازدواج کرد و صاحب دو فرزند شد. مختاری نام فرزندان خود، سیاوش و سهراب را از میان اساطیر شاهنامه برگزید. بخش زیادی از فعالیت‌های ادبی او در طول سالیان زندگی به پژوهش در شاهنامه اختصاص یافته است و آثار پرباری نیز در این زمینه دارد. او در سال 1352 کار خود را در بنیاد شاهنامه زیر نظر مجتبی مینوی آغاز کرد و پس از مدتی نیز به عضویت هیأت علمی این بنیاد درآمد.

مختاری نخستین مجموعه‌ی شعر خود را با عنوان «قصیده‌های هاویه» در سال 1356 به دست چاپ و انتشار سپرد و چاپ اشعارش را تا آخرین سال‌های زندگی ادامه داد. او علاوه بر آن که جنبه‌های اجتماعی و اعتراضی را در شعرهای خود به رشته‌ی تحریر درآورده است، فرم و زبان را از نظر دور نداشته و تلفیقی از محتواگرایی و شکل‌گرایی را خلق کرده است. از سوی دیگر شعرهای او پیچیدگی خاص خودش را دارد و ارتباط با آن ذهنی صبور می‌طلبد.

محمد مختاری پس از انقلاب تا انقلاب فرهنگی در سال 1359 در دانشکده‌ی هنرهای دراماتیک به تدریس پرداخت و در نشر جنگ ادبی بیداران همکاری کرد. از سال 59 تا 60 نیز دبیر کانون نویسندگان ایران بود. او در سال 1361 دستگیر شد و به زندان افتاد و در جریان این گرفتاری مجموعه شعر «بهار و واقعه» که در سال 60 گردآوری کرده بود نیز از میان رفت. او تا سال 1363 را در زندان سپری کرد و در همین مدت کتاب «داستان سیاوس»، که تصحیحی انتقادی از داستان سیاوش در شاهنامه بود و زیر نظر مجتبی مینوی انجام شده بود، با حذف نام او و تنها با ذکر نامش در مقدمه چاپ و منتشر شد.

نخستین کتابی که مختاری پس از آزادی از زندان به دست چاپ سپرد، مجموعه شعر «منظومه‌ی ایرانی» است که در سال 1368 چاپ شده است. این کتاب گزیده‌ای از شعرهای او را دربرمی‌گیرد که در سال‌های 1346 تا 1366 سروده است. حافظ موسوی این منظومه را نوعی تاریخ‌نگاری می‌داند که از گذشته و اسطوره‌ها آغاز می‌شود و به وقایع تاریخی ایران در دوره‌ی قاجار، پهلوی، انقلاب و جنگ می‌رسد.

محمد مختاری مقالات و آثار ارزشمند بسیاری در تصحیح و پژوهش شاهنامه، اسطوره‌شناسی در ایران و نیز در شناخت زندگی و آثار شاعران ایرانی و خارجی دارد. کتاب‌های «داستان سیاوش»، «اسطوره‌ی زال» و «حماسه در رمز و راز ملی» نمونه‌ای از فعالیت‌های ادبی او در حوزه‌ی شاهنامه و اسطوره‌شناسی در ادبیات ایران زمین است. او زندگی‌نامه و آثار شاعرانی چون تسوتایوا، آخماتوا، مایاکوفسکی و پل سان را به فارسی برگردانده است. وی در سال 1376 پژوهش و کار بر روی آثار شاعران ایرانی را نیز آغاز کرده بود که با مرگ ناگهانی‌اش نا تمام ماند و تنها آثار منوچهر آتشی، سیاوش کسرایی و یدالله رؤیایی به مرحله‌ی چاپ و نشر رسید. مختاری از سال 1365 به مدت سه سال عضو شورای نویسندگان مجله‌ی دنیای سخن بود و همزمان و پس از آن نیز با مطبوعات دیگر همکاری می‌کرد.

محمد مختاری عصر روز دوازدهم آذر ماه 1377 از منزل خارج و ناپدید شد. او در جریان قتل‌های زنجیره‌ای سال 1377 کشته شد و پیکرش را در امامزاده طاهر کرج در کنار بسیاری از هم‌قطارانش به خاک سپردند.

  • آثار:

مجموعه آثار محمد مختاری را می‌توان به سه دسته‌ی مجموعه شعرها، ترجمه‌ها و آثار پژوهشی تقسیم کرد:

  • مجموعه شعر:

قصیده‌های هاویه، 1356،

بر شانه‌ی فلات، 1356،

مجموعه اشعار محمد مختاری

در وهم سندباد، 1357،

شعر 57، 1358،

منظومه‌ی ایرانی، 1368،

خیابان بزرگ (در سه بخش: 58 تا 61، سروده‌های زندان و جنگ 61 تا 64، شعرهای سال‌های 65 تا 68)،

سحابی خاکستری،

آرایش درونی،

وزن دنیا.

  • ترجمه‌ها:

واقع‌گرایی و داستان بلند (ترجمه)، جان آپدایک،

زاده‌ی اضطراب جهان (ترجمه‌ی 150 شعر از 12 شاعر اروپایی)، 1371،

تسوتایوا (زندگی‌نامه)، 1373،

آخماتوا (زندگی‌نامه)، 1375،

مایاکوفسکی (زندگی‌نامه)، 1376،

ماندلستام (زندگی‌نامه)، 1376.

  • آثار پژوهشی:

داستان سیاوش (با همکاری بنیاد شاهنامه‌ی فردوسی، زیر نظر مجتبی مینوی)، 1363، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی،

حماسه در رمز و راز ملی، 1368،

اسطوره‌ی زال (تبلور تضاد و وحدت در حماسه‌ی ملی)، 1369،

رستم و سهراب،

هفتاد سال عاشقانه (آنتولوژی شعر عاشقانه‌ی معاصر ایران از 1300 تا 1370)، 1371،

انسان در شعر معاصر (نقد و تحلیل ادبی)، 1372،

برگ گفت و شنید در کانادا (مجموعه‌ی سخنرانی‌ها در درباره شعر و ادب و فرهنگ)، 1374،

نیما و شعر امروز در کتاب ری‌را، 1376،

تمرین مدارا (مجموعه مقالات فرهنگی، اجتماعی، سیاسی)، 1377،

چشم مرکب (نواندیشی از نگاه شعر معاصر)، 1378،

مجموعه‌ی شاعران معاصر ایران (ناتمام)، سه جلد: منوچهر آتشی، سیاوش کسرایی، یدالله رؤیایی.

http://sarbook.ir/post

درحال بارگذاری، لطفا کمی صبر کنید