ساربوک

نویسنده هفته

داریوش شایگان
داریوش شایگان
  • به قلم: مریم عسگری

این روزها در جمع اهالی اندیشه و تفکر نام داریوش شایگان، هندشناس، فیلسوف، نویسنده و متفکر ایرانی زیاد شنیده می‌شود. او در بهمن ماه ۱۳۱۳ در تهران از پدری ایرانی و مادری اهل گرجستان زاده شد. صحبت از او و آثار و اندیشه‌هایش از این رو در جامعه‌ی اهالی فلسفه و اندیشه این روزها تازه شده است که او در بهمن ماه ۱۳۹۶ بر اثر سکته مغزی بیهوش و به بیمارستان منتقل شد و حال جسمی او همچنان نامساعد است.

شایگان که هندشناس و متفکر برجسته‌ای است، در بین اهالی فلسفه و به خصوص فلسفه تطبیقی بسیار شناخته شده است. او در تهران به مدرسه کاتولیک‌های «سن لویی» رفت. این مدرسه با حمایت سفارت فرانسه در ایران ساخته شده بود و در آن دروس به زبان فرانسه ارائه می‌شد. پس از اتمام تحصیلات مقدماتی در ایران، شایگان برای ادامه تحصیل راهی فرانسه شد و دورهی دکتری خود را در رشته هندشناسی در دانشگاه سوربن فرانسه گذراند. اکثر آثار داریوش شایگان به زبان فرانسه نوشته شده است.

او در سال ۱۳۴۷ به ایران بازگشت و تحقیقات و مطالعاتش را در زمینه ادیان هندی ادامه داد که حاصل آن کتابی دوجلدی به نام «ادیان و مکتب‌های فلسفی هند» است. این کتاب را انتشارات امیرکبیر منتشر کرده است.

  • آثار و اندیشه‌های مطرح:

نوع نگاه شایگان به سنت، غرب و روشنفکری در دورههای اخیر بر جامعهی فلسفهی ایران بسیار اثرگذار بوده است. او از معدود کسانی است که در گذشته و سیر تحول فرهنگی ایران با تأملی انتقادی مینگرد و با رویکردی آگاهانه مدرنیته و آسیبشناسی فرهنگی آن در ایران را مورد سنجش قرار میدهد.

سالهای نخست پس از فارغالتحصیل شدن شایگان از رشتهی هندشناسی، همزمان با دورهای است که در ایران روحیهی غربستیزی در حال گسترش است و این جریان فکری شایگان را نیز تا حدودی تحت تأثیر قرار میدهد. او که در این دوران شکاف میان تمدنهای شرقی و مدرنیته را به روشنی در مییابد، این تقابل را با تکیه بر اندیشهی فلاسفهی غربی چون هایدگر مورد بررسی و تأمل قرار میدهد. وی در مقام یک اندیشمند آگاه، سنت و سنتگرایی در ایران را موضوع نگرشی انتقادی قرار میدهد. زندگی در غرب نیز بر اتخاذ دیدگاه روشنگرانه و آگاهانهی شایگان به تقابل سنتهای شرقی و مدرنیتهای که ریشه در غرب دارد، بیاثر نیست. چنان که خود او در کتاب «در جستجوی فضاهای گمشده» بیان کرده است، وی از نسلی است که برخورد فرهنگها را با گوشت و پوست خود تجربه کرده است.

هرچند حدود کلی رویکرد و اندیشههای شایگان روشن است، اما دگرگونی افکار و اندیشههای شایگان را نیز میتوان به روشنی در کتابهای او مشاهده کرد. رویکرد انتقادی او به فرهنگ جهان امروز از اندیشههای جیانی واتیمو، فیلسوف ایتالیایی نیز تأثیر پذیرفته است. شایگان از اندیشهی فلاسفهی بزرگی چون نیچه و هایدگر با تأویلی پسامدرنی استفاده کرده است.

او در کتاب «آسیا در برابر غرب» به نیهیلیسم نیچه و نتایج تقدیر تاریخی بروز غرب‌زدگی جمعی در آسیا پرداخته است. این کتاب با تفکری فلسفی تمدنهای آسیایی را مورد بحث قرار داده است. شاید دلیل آن که با گذر زمان ارزش این کتاب همچنان حفظ شده است را بتوان پرسشی بنیادی دانست که موضوع بحث کتاب است؛ رویارویی ما با مدرنیته و نیاز به یافتن پاسخ، با گذر چهار دهه از انتشار این کتاب هنوز موضوع بحث صاحبنظران این حوزه است.

شایگان در تحلیل اثر گذر تاریخ بر ما می‌نویسد: «ما بازماندگان تمدن‌های آسیایی هم دچار هگل هستیم، هم دچار مارکس بی آن که از روح تحول بدانیم و بی‌اطلاع به بحث درباره سلوک عقلی و جبر زمانه و مبارزه طبقاتی می‌پردازیم. تقدیر تاریخی ما این است که از تاریخ غرب عقب مانده‌ایم و بسته به برداشتمان از تاریخ تفکر غرب، دانستن این که عقب مانده‌ایم سودمند یا زیان بخش است و به قول هگل فلسفه تاریخ و تاریخ فلسفه چنان درهم آمیخته که تفکیک آن امکان‌پذیر نیست. این ناآگاهی به این واقعیت برمی‌گردد که فرصتی برای انتخاب نداشته‌ایم.»

از نگاه او غرب‌زدگی نیز حاصل تقدیر تاریخ و روح زمانه‌ است و ناشی از شناسایی غرب نیست بلکه ناشی از ناآگاهی از تقدیر تاریخی غرب و به عبارت دیگر حاصل جهل درباره آن است. آثار بروز غربزدگی جمعی در آسیا را می‌توان از تأثیرات آن بر ناسیونالیسم و قیام توده‌ها بازشناخت. در این میان به باور او نه تنها لازم است که تفکر غربی را در متن خود آن فرهنگ بشناسیم، بلکه باید مضامین خاطره قومی خویش را نیز که بقایای آن هنوز به نحوی در ذهنمان شناورند از نو بازشناسیم.

علاوه بر آثاری که شایگان نوشته دو کتاب نیز به زندگی و آثار او پرداخته‌اند. کتاب «زیر آسمان‌های جهان» گفت‌وگویی بلند از سوی رامین جهانبگلو با شایگان را دربرمیگیرد که توسط انتشارات فرزان روز منتشر شده است. کتاب «آمیزش افق‌ها» نیز گلچین و منتخبی از آثار گذشته شایگان است که به کوشش محمدمنصور هاشمی و با مقدمه‌ای طولانی از سوی نشر فرزان روز منتشر شده است.

  • آثار:

داریوش شایگان تا کنون آثار بسیار ارزشمندی از جمله کتابهای پژوهشی، مقاله و رمان به چاپ و نشر رسانده است که این آثار در زیر فهرست شدهاند:

آینده ایران و گذشته فرهنگی، تهران، وزارت فرهنگ و هنر، 1354؛

بت‌های ذهنی و خاطره‌های ازلی، انتشارات امیرکبیر، 1355؛

داریوش شایگان بت های ذهنی وخاطره ازلی

آسیا در برابر غرب، 1356؛

ادیان و مکتب‌های فلسفی هند در ۲ جلد، 1357؛

هانری‌ کربن‌: آفاق‌ تفکر معنوی‌ در اسلام‌ ایرانی‌، ترجمه‌ باقر پرهام‌، انتشارات آگاه‌، ۱۳۷۱؛

زیر آسمان‌های جهان، گفتگوی رامین جهانبگلو و شایگان، ترجمه نازی عظیما، نشر و پژوهش افزون روز، 1374؛

افسونزدگی جدید: هویت چهل تکه و تفکر سیار، ترجمه فاطمه‌ ولیانی‌، نشر و پژوهش‌ فرزان‌ روز، ۱۳۸۰؛

واحۀ زمردین، سهراب سپهری، ترجمه اشعار فرانسه از دکتر شایگان، هرمس؛ مرکز بین‌المللی گفتگوی تمدنها، 1381؛

داریوش شایگان زیرآسمان های جهان

آیین هندو و عرفان اسلامی (بر مبنای کتاب مجمع البحرین نوشته محمد داراشکوه)، ترجمه جمشید ارجمند، نشر و پژوهش‌ فرزان‌ روز، ۱۳۸۲؛

سرزمین سراب‌ها (رمان)، 2004؛

انقلاب دینی چیست؟

آمیزش افق‌ها (منتخباتی از آثار داریوش شایگان)، به گزینش و تدوین محمدمنصورهاشمی؛

بینش اساطیری، نشر اساطیر، 1391؛

پنج اقلیم حضور (درباره اندیشه‌های پنج شاعر: فردوسی، خیام، مولوی، حافظ و سعدی)، نشر فرهنگ معاصر؛

نگاه شکسته: بحثی دربارهی اسکیزوفرنی فرهنگی، ترجمه علیرضا منافزاده، انتشارات فرهنگ معاصر، 1394؛

جنون هشیاری (بحثی درباره اندیشه و هنر شارل بودلر)، 1394؛

در جستجوی فضاهای گمشده (رمان)، انتشارات فرهنگ معاصر، 1395؛

فانوس جادویی زمان (نگاهی به رمان در جست‌وجوی زمان از دست رفته اثر مارسل پروست)، انتشارات فرهنگ معاصر، 1396؛

  • جوایز و افتخارات اریوش شایگان:

جایزه انجمن نویسندگان فرانسوی برای رمان سرزمین سرابها؛

مدال بزرگ فرانکو فونی آکادمی فرانسه، سال‌های ۲۰۱۲ و ۲۰۱۱؛

مدال عالی زبان و ادبیات فرانسه، سال ۲۰۱۱؛

دریافت نشان عالی دولت فرانسه با امضای فرانسوا اولاند رئیس‌جمهوری دولت فرانسه؛

جایزه گفتگوی فرهنگ‌ها و تمدن‌ها از دانشگاه «آرهوس» دانمارک، سال 2010؛

نشان لژیون دونور (نشان شوالیه).

http://sarbook.ir/post

درحال بارگذاری، لطفا کمی صبر کنید