ساربوک

نویسنده هفته

محمد ابراهیم باستانی پاریزی
محمد ابراهیم باستانی پاریزی
  • به قلم:مریم صادقی 

  محمدابراهیم باستانی پاریزی، مورخ، نویسنده، محقق و شاعر، موسیقی‌دان و نیز استاد دانشگاه تهران بود. وی در سومین روز از دی ماه سال 1304 در پاریز، از حوالی سیرجان واقع در کرمان دیده به جهان گشود. او دوران ابتدایی را در پاریز پشت سر نهاد و همزمان از حضور پدر خویش حاج آخوند پاریزی هم کسب فیض می‌نمود.

    بعد از اتمام تحصیلات خود در دوره ابتدایی و گذران دو سال در ترک تحصیل اجباری، به سال 1320 در دانشسرای مقدماتی کرمان ادامه تحصیلات خویش را پی گرفت. او بعد از آنکه توانست مدرک دیپلم خود را به سال 1325 دریافت دارد به منظور ادامه تحصیلات به تهران رفت و سرانجام به سال 1326 در رشته تاریخ دانشگاه تهران مشغول به تحصیل شد.

    این شخصیت ارزشمند به استناد خاطراتش از اولین ساکنان کوی دانشگاه تهران (واقع در امیرآباد شمالی) بود. شعری هم در ارتباط با این موضوع با مطلعی به قرار زیر دارد:

    فاش می‌گویم و از گفته خود دلشادم              ساکن ساده‌دل کوی امیر آبادم

    4 سال بعد از ورود به دانشگاه تهران موفق به اخذ مدرک لیسانس گردید و به منظور انجام تعهداتش در زمینه دبیری به کرمان برگشت. همین روزها بود که ابراهیم با حبیبه حائری وصلت نمود و تا سال 1337 که در زمره پذیرفتگان آزمون دکتری تاریخ قرار گرفت در کرمان ماند.

    او که دوران دکتری را هم در دانشگاه تهران پشت سر نهاد با ارائه نمودن پایان‌نامه خود با موضوع این اثیر موفق به اخذ درجه دکتری از این دانشگاه گردید. او کارهای فرهنگی خود را در دانشگاه تهران از سال 1338 با مدیریت مجله داخلی دانشکده ادبیات آغاز نمود و تا سال ۱۳۸۷ استاد تمام‌وقت دانشگاه تهران بوده و ارتباط نزدیکی با این دانشگاه داشت.

    از این نویسنده برجسته یک پسر و دختر با نام‌های حمید و حمیده به جا مانده که در ایام حیات، تابستان‌ها را در تورنتو با دخترش و زمستان‌ها را در تهران با پسرش سپری می‌کرد. وی در سه شنبه پنجمین روز از فروردین ماه سال ۱۳۹۳ بعد از یک ماه بیماری کبد در بیمارستان مهر تهران درگذشت و مطابق وصیتش در قطعه ۲۵۰ بهشت زهرا جوار همسرش آرامگاه ابدی وی گردید.

    اشتیاق نگارندگی او در زمان کودکی و نوجوانی در پاریز و با مطالعه نشریاتی مثل حبل‌المتین، آینده و مهر بروز پیدا کرد. باستانی نخستین نگاشته‌های خویش را در سالیان ترک تحصیل اجباری یعنی سال‌های 1318 و 1319 در چارچوب روزنامه‌ای با عنوان باستان و مجله ندای پاریز نگاشت این نشریات در خود پاریز چاپ می‌شد و نهایتا دو یا سه مشترک داشت.

    نخستین نگاشته او در جراید آن عصر، مقاله‌ای بود با نام «تقصیر با مردان است نه زنان» که در سال ۱۳۲۱ در نشریه بیداری کرمان منتشر شد. بعد از آن به عنوان نگارنده یا مترجم از زبان‌های عربی و فرانسه مقالات زیادی در روزنامه‌ها و نشریاتی مانند کیهان، اطلاعات، خواندنی‌ها، یغما، راهنمای‌کتاب، آینده، کلک و بخارا منتشر نموده ‌است. نخستین کتاب باستانی پاریزی با عنوان پیغمبر دزدان توضیح نامه‌های طنزگونه شیخ محمدحسن زیدآبادی بود و برای نخستین‌بار به سال ۱۳۲۴ در کرمان منتشر شده ‌است. این اثر تا امروز توانسته عنوان چاپ 16 را به خود اختصاص دهد.

    او در طول زندگی بیشتر از شصت عنوان کتاب تألیف یا ترجمه نمود. آثار باستانی پاریزی برخی دربردارنده مجموعه منتخبی از مقالات او هستند که به شکل کتاب جمع‌آوری شده‌اند و بعضی از آغاز به عنوان کتاب نگاشته شده‌اند. در بین نوشته‌های او، هفت کتاب قابل توجه است که همه آن‌ها در عنوان خود عدد هفت را دارند، مثل خاتون هفت قلعه و آسیای هفت سنگ. بعدها کتاب هشتمی با نام هشت‌الهفت به این مجموعه هفت‌تایی پیوست.

    جدا از کتاب‌ها و مقالات، باستانی پاریزی شاعر هم بود و نخستین شعر خویش را در کودکی در روستای پاریز و در رویای باران سروده‌ بود. منتخبی از اشعار خویش را به سال ۱۳۲۷ در اثری با عنوان «یادبود من» منتشر کرد. از جمله یکی از غزل‌هایش با مطلع «یاد آن شب که صبا بر سر ما گل می‌ریخت» با صدای بی‌تکرار بنان در یادبود صبا خوانده شده‌است.

    بر خلاف عمده آثار تاریخی که بیشتر نثری سرد و سنگین دارند، غالب نگاشته‌های تاریخی باستانی پاریزی سرشار از داستان‌ها و ضرب‌المثل‌ها و حکایات و اشعاری است که مطالعه محتوا را برای خواننده سهل و شیرین‌تر می‌نماید. به علاوه آثار باستانی پاریزی در اغلب موارد پاورقی‌های خیلی مفصلی دارند که اغلب از خود محتوا هم مفصل‌تر است.

  •     کتاب‌شناسی

    فهرست آثار باستانی پاریزی به این شرح است:

  •     الف ــ در ارتباط به کرمان اولین چاپ آثار

    پیغمبر دزدان (چاپ هفدهم ۱۳۸۲) ۱۳۲۴

    نشریه فرهنگ کرمان (چاپ کرمان) ۱۳۳۳

    راهنمای آثار تاریخی کرمان (چاپ کرمان) ۱۳۳۵

    دوره مجله هفتواد (چاپ کرمان) ۱۳۳۷–۱۳۳۶

    تاریخ کرمان (تصحیح و تحشیه تاریخ وزیری، چاپ چهارم، ۱۳۷۴) ۱۳۰۴

    منابع و مآخذ تاریخ کرمان ۱۳۴۰

    سلجوقیان و غز در کرمان (چاپ دوم ۱۳۷۳) ۱۳۴۳

    فرماندهان کرمان (تصحیح و تحشیه تاریخ شیخ یحیی، چاپ سوم، ۱۳۷۱) ۱۳۴۴

    جغرافیای کرمان (تصحیح و تحشیه جغرافی وزیری، چاپ پنجم، ۱۳۸۴) ۱۳۴۶

    گنجعلی خان (چاپ سوم ۱۳۶۷) ۱۳۵۳

    وادی هفت واد (انجمن آثار ملی، جلد اول) ۱۳۵۵

    تاریخ شاهی قراختائیان ۱۳۵۵

    تذکره صفویه کرمان ۱۳۶۹

    صحیفه الارشاد (پایان صفویه) ۱۳۸۴

    بارگاه خانقاه در کویر هفت کاسه

    از مجذوب علی شاه همدانی کبودر آهنگی تا مجذوبعلیشاه بیدختی ۱۳۹۲

  • ب ــ مجموعه هفتی (سبعه ثمانیه)

    خاتون هفت قلعه (چاپ ششم ۱۳۸۰) ۱۳۴۲

    آسیای هفت سنگ (چاپ هفتم ۱۳۸۳) ۱۳۵۰

    نای هفت بند (چاپ ششم ۱۳۸۱) ۱۳۵۳

    اژدهای هفت سر (چاپ پنجم ۱۳۸۴) ۱۳۵۵

    کوچه هفت پیچ (چاپ ششم ۱۳۷۰) ۱۳۵۵

    زیر این هفت آسمان (چاپ پنجم ۱۳۶۸) ۱۳۵۸

    سنگ هفت قلم (چاپ سوم ۱۳۶۸) ۱۳۵۸

    هشت الهفت (چاپ دوم ۱۳۷۰) ۱۳۶۳

  • ج ــ دیگر آثار:

    یادبود من (مجموعه شعر)۱۳۲۷

    ذوالقرنین یا کوروش کبیر (ترجمه، چاپ نهم ۱۳۸۴) ۱۳۳۰

    یاد و یادبود (مجموعه شعر، چاپ دوم، ۱۳۶۴) ۱۳۴۱

    محیط سیاسی و زندگی مشیرالدوله (چاپ دوم، جیبی ۱۳۴۱) ۱۳۴۱

    اصول حکومت آتن، ترجمه از ارسطو ۱۳۴۱ (با مقدمه استاد دکتر غلامحسین صدیقی، چاپ چهارم ۱۳۸۳)

    تلاش آزادی (چاپ هفتم ۱۳۸۳، برنده جایزه یونسکو) ۱۳۴۷

     چهل چراغ

    یعقوب لیث (چاپ هشتم ۱۳۸۲) ۱۳۴۴ (این کتاب به زبان عربی ترجمه و در قاهره چاپ و منتشر شده‌است. ۱۹۷۶)

    شاه منصور (چاپ ششم ۱۳۷۷) ۱۳۴۸

    سیاست و اقتصاد عصر صفوی (چاپ پنجم ۱۳۷۸)۱۳۴۸

    اخبار ایران از ابن اثیر (ترجمه الکامل، چاپ دوم ۱۳۶۴) ۱۳۴۹

    از پاریز تا پاریس (چاپ هشتم ۱۳۸۱) ۱۳۵۱

    شاهنامه آخرش خوش است (چاپ ششم ۱۳۸۳) ۱۳۵۰

    حماسه کویر (چاپ چهارم ۱۳۸۲) ۱۳۵۶

    تن آدمی شریف است… ۱۳۵۷

    نون جو و دوغ گو (چاپ پنجم ۱۳۸۳) ۱۳۵۷

    جامع المقدمات (چاپ دوم ۱۳۶۷، جلد دوم ۱۳۷۳) ۱۳۶۳

    فرمانفرمای عالم (چاپ چهارم ۱۳۷۷) ۱۳۶۴

    از سیر تا پیاز (چاپ سوم ۱۳۷۹) ۱۳۶۷

    مار در بتکده کهنه (چاپ سوم ۱۳۸۰) ۱۳۶۸

    کلاه‌گوشه نوشین روان (چاپ سوم ۱۳۸۰) ۱۳۶۹

    حضورستان (چاپ دوم ۱۳۷۰) ۱۳۶۹

    هزارستان (چاپ دوم ۱۳۸۲) ۱۳۷۱

    ماه و خورشید فلک (چاپ دوم ۱۳۷۶) ۱۳۷۱

    سایه‌های کنگره (چاپ دوم ۱۳۷۶) ۱۳۷۱

    بازیگران کاخ سبز (چاپ دوم ۱۳۸۴) ۱۳۷۳

    پیر سبزپوشان (چاپ دوم ۱۳۷۹) ۱۳۷۳

    آفتابه زرین فرشتگان (چاپ دوم ۱۳۷۷) ۱۳۷۳

    نوح هزار طوفان (چاپ دوم ۱۳۸۰) ۱۳۷۵

    در شهر نی سواران (چاپ دوم ۱۳۷۸) ۱۳۷۷

    شمعی در طوفان (چاپ دوم ۱۳۸۳) ۱۳۷۸

    خود مشت مالی ۱۳۷۸

    محبوب سیاه و طوطی سبز ۱۳۷۸

    درخت جواهر (چاپ دوم ۱۳۸۳) ۱۳۷۹

    گذار زن از گدار تاریخ (چاپ دوم ۱۳۸۴) ۱۳۸۱

    کاسه کوزه تمدن ۱۳۸۱

    کوه ها باهم اند و...

    پوست پلنگ ۱۳۸۱

    حصیرستان (چاپ دوم ۱۳۸۴) ۱۳۸۲

    بارگاه خانقا ه ۱۳۸۴

    هواخوری در باغ با گوهر شب چراغ ۱۳۸۴

    گرگ پالان دیده ۱۳۹۰

    نادره مرد: یادنامه مرحوم حاج میرزا عبدالحسین حجتی کرمانی ۱۳۹۰

http://sarbook.ir/post

درحال بارگذاری، لطفا کمی صبر کنید